Landstede Groep

Meer individuele aandacht? Focus op het cognitieve proces

28-03-2017

Van snel tot langzaam. Van luidruchtig tot stil. Van impulsief tot weloverwogen. Sinds de invoering van de zorgplicht zijn schoolklassen nóg gevarieerder dan voorheen. Grote vraag is: hoe geef je elke leerling de juiste individuele aandacht? En hoe bereid je hen voor op een loopbaan in een wereld waarin je vandaag al moet nadenken over de veranderingen van morgen?

Focus op het process in plaats van het resultaat

Veel docenten staan voor deze ogenschijnlijk onmogelijke uitdaging. “Kunst is om je te focussen op het proces in plaats van enkel op het resultaat”, zegt Liesbeth Ruinemans van Feuerstein Kenniscentrum. “Stel: het lukt een leerling niet om uit te rekenen hoeveel eieren er in drie doosjes zitten. Je zou denken dat de leerling de tafels onvoldoende beheerst. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat hij of zij de vraag niet goed leest of in alle haast het antwoord verkeerd om opschrijft. Door het cognitieve proces achter het leren te achterhalen, kun je elke leerling snel en gericht op weg helpen. Een stuk effectiever dan alleen maar urenlang tafels stampen.”

Iedereen kan leren

Vlak na de Tweede Wereldoorlog introduceerde professor Feuerstein deze manier van denken al. In die tijd kwamen er veel Joden naar Israël. Feuerstein nam IQ-testen bij hen af en merkte dat bijna iedereen slecht scoorde. Een vreemde conclusie, vond hij. Het kon toch niet zo zijn dat een volledige generatie een laag IQ had? Daarom besloot hij verder te kijken dan de gestelde vragen. En wat bleek: door hun achtergrond in de oorlog hadden de mensen beperkt ontwikkelde cognitieve vaardigheden. “Vanaf het moment dat Feuerstein zich op het proces in plaats van het resultaat richtte, schoten de scores omhoog”, aldus Liesbeth. “Daarmee legde hij de basis van zijn methode, die ervan uitgaat dat iedereen kan leren. Als je er maar in gelooft en een aanpak kiest die bij je past.”

Leren via de Feuerstein-methode

Eigen handelen sturen

In Nederland wordt het gedachtegoed van Feuerstein vooral toegepast bij de begeleiding van zorgkinderen. Maar ook in het onderwijs komt het steeds vaker terug. En dat is niet zo gek. “De maatschappij verandert continu. Dit betekent dat leerlingen een carrière met misschien wel vijftien of twintig banen tegemoet gaan. Weet je van jezelf hoe je het best leert, dan ben je in staat om je eigen handelen te sturen en mee te bewegen met de complexe maatschappij”, stelt Liesbeth. “En wat dacht je van de prikkels waarmee je gedurende de dag wordt overladen? Je hoofd is als een pakhuis. Gooi je alle informatie zomaar naar binnen, dan loop je over. De Feuerstein-methode helpt je om de informatie te selecteren en organiseren. Van daaruit is het voor iedereen mogelijk om geconcentreerd en systematisch te werken. Ook voor die ene leerling met ADHD. Soms zelfs zonder Ritalin.”

Aanpak integreren

Liesbeth is projectleider bij het Feuerstein Kenniscentrum, dat voor onderwijsinstellingen in Nederland programma’s ontwikkelt om de Feuerstein-aanpak te integreren. Een van die programma’s heet ‘Leren denken op de tast’. Hierbij verkent de leerling met gesloten ogen een blad met voelbare reliëfpatronen. “Wanneer je kijkt, komt de informatie in één oogopslag binnen. Ga je voelen, dan ontdek je de informatie stap voor stap”, legt trainster Ingrid Marissink uit. “Met behulp van het blad leert de leerling zich te focussen, systematisch te werken en informatie te ordenen. Docenten en begeleiders krijgen op hun beurt waardevolle inzichten in de denkwijze, motivatie en cognitieve vaardigheden van een leerling. Heel interessant, zeker als het gaat om iemand met bijvoorbeeld autisme, een korte concentratieboog of visuele beperking.”

Details die ertoe doen

Als voorbeeld noemt Ingrid een jongen met ADHD die zich impulsief in elke situatie stortte. Vroeg hij een klasgenootje om samen te spelen, dan ging dat niet altijd goed. “Van het geluid van een grasmaaier tot een rondvliegende bal, alle prikkels kwamen bij de jongen binnen. Door de oefeningen te doen, leerde hij de prikkels een voor een te verwerken. Hierdoor liet hij zich minder snel overweldigen door alles om hem heen. Daarmee is de Feuerstein-methode niet alleen geschikt op het gebied van leren, maar ook in de communicatie met anderen. De methode komt op alle vlakken in het dagelijks leven van pas.”

Leren met de Feuerstein-methode

Growth mindset

Trainster Geertje Groenveld benadrukt dat de Feuersteinmethode het best werkt bij een preventieve aanpak. “Het liefst geven we leerlingen zo vroeg mogelijk tools in handen, dus niet pas wanneer er problemen ontstaan”, zegt ze. “De methode toepassen lijkt ingewikkelder dan het is; het enige wat tussen je oren moet zitten, is de gedachte dat elke leerling kan leren. Van daaruit is het aan jou om samen met de leerling te onderzoeken hoe iets wél lukt. Daarmee zet je de stap van een fixed naar een growth mindset.” Landstede, waaronder Feuerstein Kenniscentrum valt, heeft deze stap inmiddels gezet. Liesbeth: “Steeds meer docenten denken procesgericht en beschikken over tools om leerlingen in beweging te brengen. Intelligentie is niet iets wat je hebt, maar wat je kunt ontwikkelen. Wanneer het erin zit, komt het er dus ook écht uit.”

Wil je ook leren hoe je deze methode toepast?

Neem contact met ons op via e-mail of telefoon, of bekijk ons opleidingsaanbod. Ook kun je bij ons terecht voor een leervermogenonderzoek, LPAD-screening, individuele begeleiding en coaching on the job.